Vorige week was ik in Duitsland, niet om deel te nemen aan een parade, maar om met een goede vriend een paar sprookjesachtige Grimm-locaties te bezoeken. Dat was niet zo heel ver van Duisburg, maar dat maakte natuurlijk niet uit: het nieuws dringt overal in alle poriën van de samenleving door. Vanaf de krantenpagina’s en het televisiescherm was dus de bovenburgemeester van Duisburg alom aanwezig, voortdurend in de weer om iedere verantwoordelijkheid voor de doden en gewonden van de Love parade van zich af te schudden. Of er in het Duitse ambtelijke bestel een onderburgemeester bestaat, die misschien ook enige verantwoordelijkheid draagt, is me al die dagen niet duidelijk geworden, maar dat maakt evenmin veel uit. Want als er uit de berichtgeving iets duidelijk naar voren kwam, dan wel dit: dat ‘uiteraard’ niemand deze gebeurtenissen had kunnen voorzien, en dat dus ook ‘eigenlijk’ niemand verantwoordelijk gehouden kon worden. Dat de verschillende instanties ongetwijfeld wél hun verantwoordelijkheden hadden geëtaleerd wanneer dit dansfestijn een klinkend succes was geworden: dat valt niet te bewijzen, maar ik heb zo mijn vermoedens.

Intussen zat ons vakantieweekje erop, en bij het afrekenen in het hotel glommen de hetzerige krantenkoppen van de Duitse boulevardpers me als BP-olie tegemoet. ‘Jetzt schon 21 Tote!’, kopte Bild verlekkerd. Vrij vertaald: dat aantal moet de komende weken, met nog een dikke vijfhonderd gewonden in reserve, toch nog verder kunnen klimmen.
Weer terug in het vaderland bladerde ik door de kranten die ik een paar dagen had gemist. In een berichtje in de NRC werd gemeld dat de werkelijke aantallen van de verschillende Love parades veel lager waren dan al die jaren door organisaties en stadsbesturen waren opgegeven. Geen 1,2 miljoen dit jaar in Duisburg, maar volgens berekeningen van de politie twee-, hooguit driehonderdduizend. Ook in eerdere jaren waren er geen miljoenen liefhebbers komen opdagen, maar ging het in werkelijkheid om hoogstens enkele honderdduizenden. Vanwaar dat enorme verschil? Dat blijkt een kwestie van prestige te zijn: elk jaar willen al die bovenburgemeesters en lokale organisatoren dat hun stad nog weer meer bezoekers heeft weten te trekken dan hun collega’s (lees: stumpers) in die concurrerende steden van de voorafgaande jaren. Het gaat in onze cultuur immers niet om kwaliteit, maar louter om kwantiteit. Meer, nog meer, en morgen nog weer meer.
Mijn oog was intussen gevallen op een dikke pil in mijn boekenkast. ‘Massa en macht’ heet die pil, en de schrijver is Elias Canetti. Ik had hem, volgens een paar aantekeningen in het boek, in november 1979 uitgelezen, en eerlijk gezegd: ik herinnerde me er niets meer van. Maar al na een bladzijde of dertig staan daar een viertal interessante kenmerken van ‘de massa’. De massa wil altijd groeien. Binnen de massa heerst gelijkheid. De massa streeft naar dichtheid. En: de massa heeft een richting nodig. Daar valt natuurlijk nog wel wat aan uit te leggen, en dat doet Canetti ook. Weliswaar in een niet altijd even aanlokkelijke stijl, maar daar gaat het nu even niet om. Over die ‘gelijkheid’ binnen een massa noteert hij bijvoorbeeld dat die in onze cultuur onbetwistbaar is: sinds de Franse revolutie zijn we allemaal gelijk, en als we het niet zijn, willen we het in ieder geval worden. Totdat er paniek uitbreekt. Dan zijn al die afzonderlijke leden van die massa ineens niet meer gelijk. Dan wordt iedereen ineens een individu, en de rest van de massa z’n aardsvijand. Dat klinkt als een open deur, maar dat is het niet. Want zo gaat dat in een democratie, maar bijvoorbeeld niet in massabijeenkomsten in de nazitijd. Een kwestie van organiseren en van mentaliteit.
Maar wie, die uit eigen vrije wil (of uit groepsdwang?) in een vrije wereld aan dit soort festijnen meedoet, realiseert zich dat gevaar? Je zou denken: de burgemeester. Die heeft misschien in zijn studietijd wel eens een boek gelezen, of hij kent zijn geschiedenis, en herinnert zich de talrijke onaangename aflopen van eerdere massafestijnen. Maar ach, dat is ook al weer zo lang geleden. En bovendien wil hij beter uit de bus komen dan die sukkels van verleden jaar. Al weet hij stiekem ook wel dat die er al een miljoen naast zaten.

1 aug. 2010